Aan de rivier de Noord, in het Papendrecht aan het begin van de twintigste eeuw, begon in 1906 het leven van een schip dat meer dan een eeuw later nog altijd zou varen. Het schip heette Barbara. Tegenwoordig kennen wij haar als Atlas.
In die tussenliggende jaren veranderde vrijwel alles: haar lengte, haar motor, haar functie, haar uiterlijk, haar eigenaren en uiteindelijk zelfs haar naam. Ze begon als een stalen stijlsteven-beurtvaarder met open laadruimte, gebouwd om landbouwproducten, vee, kolen en zwaar staal te vervoeren. Zij was een werkpaard waarvan de deuken in het keerschot tot op de dag van vandaag getuigen.
Onder al die veranderingen bleef echter hetzelfde stalen casco bestaan. Het brandmerk dat nog altijd in Atlas aanwezig is — 978 B DORD 1928 — vormt, samen met de allereerste meetbrief van 20 oktober 1906, een tastbare verbinding tussen het woonschip van nu en het werkschip van vroeger.
De geschiedenis die uit de beschikbare bronnen naar voren komt, is bijzonder. Tegelijkertijd blijkt dat sommige verhalen die generaties lang over het schip zijn verteld nog niet met documenten kunnen worden bewezen. Ga mee terug in de tijd, van de eerste werf in Papendrecht tot het schip zoals het er vandaag bij ligt.
1906 - De geboorte van Barbara
Het oudste harde aanknopingspunt in de geschiedenis van Atlas is een officiële scheepsmeting van 20 oktober 1906.
In het register kreeg het schip meetnummer: D1870N
Daarin wordt een stalen motorvaartuig beschreven met de naam Barbara, gebouwd in Papendrecht in 1906.
De geregistreerde afmetingen waren:
lengte: 18,50 meter
breedte: 4,34 meter
waterverplaatsing: 42,880 ton
voortstuwing: motor, 20 epk (Dit was naar alle waarschijnlijkheid een 1-cilinder Kromhout 2-takt middeldruk dieselmotor, de M1)
lengte: 18,50 meter
breedte: 4,34 meter
waterverplaatsing: 42,880 ton
voortstuwing: motor, 20 epk (Dit was naar alle waarschijnlijkheid een 1-cilinder Kromhout 2-takt middeldruk dieselmotor, de M1)
Als eigenaar staat vermeld: P. Verdoorn, Papendrecht - en was daarmee de eerste eigenaar en schipper van Barbara.
Pieter Verdoorn is geboren in Papendrecht op 10 juni 1866. Hij was een zoon van Dirk Verdoorn en Barbera Visser. Pieter trouwde in 1891 met Lijsje van Vuuren.
De naam Barbara
Daarmee krijgt ook de naam van het schip een interessante betekenis. Pieters moeder heette: Barbera Visser.
Zij was geboren in 1832 en getrouwd met Dirk Verdoorn. De naam Barbara of Barbera kwam dus daadwerkelijk voor in de directe familie van de vermoedelijke eerste eigenaar.
Het is verleidelijk om te denken dat Pieter zijn nieuwe schip naar zijn moeder noemde. Dat zou bovendien passen binnen een oude schipperstraditie waarin schepen regelmatig werden vernoemd naar vrouwen uit de familie. Maar zekerheid bestaat daarover niet.
Binnen de familie Verdoorn kwam de naam Barbara ook in een jongere generatie voor. Zonder een brief, bouwcontract, familieaantekening of andere contemporaine bron kan daarom niet worden vastgesteld naar welke Barbara het schip precies werd genoemd. Wat wél duidelijk is, is dat de naam niet zomaar losstaat van de familiegeschiedenis. Barbara was een naam die binnen de familie Verdoorn daadwerkelijk betekenis had.
Bronnen
Bij het samenstellen van deze geschiedenis is onder meer gebruikgemaakt van:
- Schippers en Scheeps Historisch Onderzoek (S2HO)
- Maritiem Museum Rotterdam
- LVBHB Schepengalerij
- J. van Duivendijk, Het liefst eigen baas (2016)
- Historische kadastrale gegevens
- Woonboot Magazine december 2008
- Diverse particuliere foto's, documenten en mondelinge overleveringen
Verantwoording
De geschiedenis van Barbara, tegenwoordig Atlas, is met grote zorg samengesteld uit beschikbare archieven, historische registraties, literatuur en andere bronnen. Waar mogelijk zijn feiten gecontroleerd aan de hand van originele documenten.
Tegelijkertijd is de geschiedenis van een schip dat al meer dan een eeuw bestaat niet altijd volledig te reconstrueren. Sommige gebeurtenissen zijn uitstekend gedocumenteerd, terwijl andere uitsluitend bekend zijn uit mondelinge overlevering of indirecte bronnen. Daardoor kan het voorkomen dat bepaalde interpretaties later moeten worden aangepast wanneer nieuwe informatie beschikbaar komt.
Hoewel aan de inhoud van deze website de grootst mogelijke zorg is besteed, kunnen geen rechten worden ontleend aan de gepubliceerde informatie.
Beschikt u over aanvullende gegevens, historische documenten, foto's of correcties op de beschreven geschiedenis? Dan nodig ik u van harte uit contact op te nemen via mail@woonschipatlas.nl. Iedere bijdrage die helpt om de geschiedenis van Barbara en Atlas nauwkeuriger vast te leggen wordt zeer gewaardeerd.
